Załącznik nr 15 do ustawy o VAT to wykaz 150 pozycji towarów i usług wrażliwych, przy których mechanizm podzielonej płatności staje się obowiązkowy. Obowiązek MPP z załącznika 15 powstaje, gdy wartość brutto całej faktury przekracza 15 000 zł, a sprzedawca i nabywca są podatnikami VAT. Wykaz zbudowano według symboli PKWiU i podzielono na trzy części – towary, usługi budowlane oraz sprzedaż części do pojazdów. O objęciu wyrobu mechanizmem przesądza numer pozycji i jej opis, a nie nazwa handlowa.
Najważniejsze informacje z artykułu
- Załącznik nr 15 do ustawy o VAT zawiera 150 pozycji – pozycje 1-97 to towary, pozycje 98-144 usługi budowlane, a pozycje 145-150 sprzedaż części do pojazdów i motocykli.
- Obowiązkowy MPP powstaje, gdy trzy warunki wystąpią łącznie – wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł, jedna z pozycji pochodzi z załącznika nr 15, a obie strony są podatnikami VAT.
- Oznaczenie „ex” przy symbolu PKWiU zawęża pozycję wyłącznie do wyrobów wymienionych w jej opisie – pozycja 9 obejmuje płyty, arkusze i folie z tworzyw sztucznych, ale tylko folię typu stretch.
- Sprzedawca bez adnotacji „mechanizm podzielonej płatności” na fakturze oraz nabywca, który nie zapłaci w MPP, otrzymują dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 30% kwoty VAT z pozycji wrażliwych.
- Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą odpowiada zamiast tego karnie skarbowo – grzywna sięga 180 stawek dziennych za brak adnotacji i 720 stawek dziennych za brak zapłaty w MPP.
Kiedy MPP z załącznika 15 staje się obowiązkowy?
Obowiązkowa podzielona płatność powstaje dopiero wtedy, gdy trzy warunki wystąpią łącznie, a brak jednego z nich zdejmuje obowiązek z transakcji:
- należność ogółem z faktury, czyli jej wartość brutto, przekracza 15 000 zł,
- co najmniej jedna pozycja na fakturze dotyczy towaru lub usługi z załącznika nr 15,
- sprzedawca i nabywca są podatnikami VAT, czyli mamy do czynienia z transakcją B2B.
Próg 15 000 zł odnosi się do wartości brutto całej faktury, a nie do samej pozycji wrażliwej – faktura na 20 000 zł brutto z towarem wrażliwym za 5 000 zł mieści się w obowiązku. Zapłata w mechanizmie podzielonej płatności obejmuje kwotę przypadającą na towary i usługi wrażliwe, choć w praktyce prościej przelać w MPP całą fakturę.
Faktury na 15 000 zł brutto lub niższe obowiązkowi nie podlegają, co nie oznacza braku ryzyka. Przy towarach z załącznika nr 15 nabywca odpowiada solidarnie za zaległości podatkowe dostawcy od pierwszej złotówki, a dobrowolna zapłata w MPP tę odpowiedzialność wyłącza. Obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności działa od 1 listopada 2019 r. i zastąpił odwrotne obciążenie oparte na załącznikach nr 11 i 14.
Mechanizm podzielonej płatności – jakie towary wymienia załącznik 15?
Załącznik nr 15 obejmuje 150 pozycji w trzech blokach – towary zajmują pozycje od 1 do 97, usługi budowlane od 98 do 144, a sprzedaż części do pojazdów od 145 do 150. Klasyfikacja opiera się na symbolach PKWiU, dlatego wyroby płaskie walcowane, metale nieszlachetne, surowce wtórne, oleje napędowe czy uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych trafiły do wykazu pod numerami pozycji. Objęto nim branże, w których dochodziło do wyłudzeń podatku i karuzel VAT.
| Zakres pozycji | Grupa towarów lub usług | Przykłady z załącznika |
|---|---|---|
| 1-6 | Węgiel, paliwa stałe i olej z rzepaku | węgiel kamienny i brunatny, koks, brykiety |
| 7-9 | Materiały eksploatacyjne i folie | tonery i kasety z tuszem, folia typu stretch |
| 10-39 | Wyroby stalowe i żelazostopy | wyroby płaskie walcowane, pręty, kształtowniki, rury |
| 40-58, 78 | Metale, konstrukcje stalowe i części biżuterii | srebro, złoto, platyna, aluminium, miedź, części wyrobów jubilerskich |
| 59-66 | Elektronika | procesory, komputery, dyski HDD i SSD, telefony, telewizory |
| 67-77 | Akumulatory i części do pojazdów | akumulatory, świece zapłonowe, rozruszniki, poduszki powietrzne |
| 79-91 | Odpady i surowce wtórne | odpady szklane, papierowe, gumowe, surowce wtórne |
| 92-97 | Paliwa, nośniki danych i uprawnienia do emisji | benzyny silnikowe, oleje napędowe i opałowe, dyski SSD |
| 98-150 | Usługi budowlane i sprzedaż części | roboty budowlane z działów 41-43 PKWiU, części samochodowe |
Co oznacza symbol „ex” przy pozycji z załącznika 15?
Oznaczenie „ex” przy symbolu PKWiU zawęża pozycję wyłącznie do wyrobów wymienionych w jej opisie, a nie do całego grupowania statystycznego. Pozycja 9 obejmuje płyty, arkusze, folie, taśmy i pasy z tworzyw sztucznych, ale objęta mechanizmem jest z niej wyłącznie folia typu stretch. Pozycja 63 odnosi się do telefonów dla sieci komórkowych i bezprzewodowych, a obowiązek dotyczy tylko telefonów komórkowych, w tym smartfonów.
Cztery pozycje z zał. 15 nie mają symbolu PKWiU. Pozycje 92 i 93 zdefiniowano przez odesłanie do przepisów o podatku akcyzowym i obejmują benzyny silnikowe, oleje napędowe, gazy do napędu silników oraz oleje opałowe i smarowe. Pozycja 97 dotyczy uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, a pozycja 43 złota inwestycyjnego.
Ten sam wyrób potrafi wystąpić w kilku pozycjach naraz. Dyski SSD pojawiają się w pozycji 62 jako urządzenia pamięci trwałej, a następnie w pozycjach 94, 95 i 96, czyli w grupowaniach oprogramowania oraz nagrań wideo. Sprawdzenie jednego symbolu PKWiU nie wystarcza.
Uwagi wymaga też złoto inwestycyjne. Pozycja 41 wyłącza je z zakresu złota nieobrobionego plastycznie na podstawie art. 121 ustawy o VAT, ale pozycja 43 obejmuje je bez względu na symbol PKWiU – mimo wyłączenia z jednej pozycji towar ten podlega obowiązkowi na podstawie innej.
Split payment zał. 15 – które usługi budowlane obejmuje?
Split payment z zał. 15 obejmuje usługi budowlane z pozycji od 98 do 144, czyli działy 41-43 PKWiU – roboty ogólnobudowlane, instalacyjne oraz wykończeniowe. Wykaz obejmuje wznoszenie budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, budowę dróg, mostów, tuneli, rurociągów przesyłowych oraz linii elektroenergetycznych.
Kolejne grupy tworzą roboty przygotowawcze i instalacyjne – rozbiórki, roboty ziemne, instalacje elektryczne, wodno-kanalizacyjne i gazowe – oraz prace wykończeniowe, czyli roboty tynkarskie, malarskie, posadzkarskie, dekarskie i montaż rusztowań.
Z opisu pozycji 98 i 99 wynika rzecz pomijana przy szacowaniu obowiązku – mechanizm obejmuje budowę nowych obiektów, a także przebudowę i remont budynków już istniejących. Pozycje od 145 do 150 dotyczą sprzedaży hurtowej i detalicznej części do pojazdów, a przy motocyklach wyłącznie sprzedaży części, nie samych pojazdów.
Jak oznaczyć fakturę i zapłacić za towary z załącznika 15?
Sprzedawca ma obowiązek umieścić na fakturze adnotację „mechanizm podzielonej płatności”, a nabywca zapłacić za nią komunikatem przelewu zawierającym cztery dane. Adnotacja jest wymagana zawsze, gdy faktura przekracza 15 000 zł brutto i zawiera pozycję z załącznika nr 15. Gdy jej zabraknie, sprzedawca wystawia fakturę korygującą, a nabywca notę. Brak adnotacji nie zwalnia kupującego z obowiązku zapłaty w MPP, bo obowiązek wynika z przepisu, a nie z treści dokumentu.
Komunikat przelewu to formatka w bankowości elektronicznej konta firmowego. Wpisuje się w niej kwotę podatku VAT, kwotę sprzedaży brutto, numer faktury oraz NIP dostawcy. Nabywca nie musi znać numeru rachunku VAT kontrahenta ani robić dwóch przelewów – wskazuje rachunek rozliczeniowy, a rozdzielenie kwoty netto i podatku następuje w systemie banku. Przy zaliczce w polu numeru faktury wpisuje się słowo „zaliczka”, a przy płatności zbiorczej – okres wystawienia faktur, nie krótszy niż dzień i nie dłuższy niż miesiąc.
Rachunek VAT bank lub SKOK otwiera automatycznie i bezpłatnie do rachunku rozliczeniowego prowadzonego w związku z działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca korzystający w firmie z konta osobistego rachunku VAT nie posiada, przez co nie może ani przyjąć, ani zlecić płatności objętej obowiązkowym MPP. Przelew w mechanizmie podzielonej płatności za towar z załącznika nr 15 skierowany na rachunek ROR wróci do nadawcy.
Jakie sankcje grożą za pominięcie MPP przy towarach z załącznika 15?
Naczelnik urzędu skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 30% kwoty podatku VAT przypadającej na pozycje z załącznika nr 15, a nie od wartości całej faktury. Sankcja po stronie sprzedawcy pojawia się wtedy, gdy nie oznaczył on faktury adnotacją „mechanizm podzielonej płatności”, i odpada, jeżeli nabywca mimo braku adnotacji zapłaci w MPP. Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą odpowiada zamiast tego na gruncie Kodeksu karnego skarbowego grzywną do 180 stawek dziennych.
Nabywca, który opłacił taką fakturę zwykłym przelewem brutto, otrzymuje dodatkowe zobowiązanie w tej samej wysokości, a grzywna przy jednoosobowej działalności sięga 720 stawek dziennych. Sankcji nie ustala się, gdy dostawca prawidłowo rozliczył podatek z tej faktury.
Drugą konsekwencją jest utrata kosztu podatkowego. Płatność z pominięciem obowiązkowego MPP nie stanowi kosztu uzyskania przychodu w części przypadającej na towary i usługi wrażliwe, a w miesiącu jej dokonania trzeba zmniejszyć koszty albo zwiększyć przychody.
Kiedy nie stosuje się MPP mimo pozycji z załącznika 15?
Podzielonej płatności nie stosuje się, gdy faktura nie przekracza 15 000 zł brutto, gdy nabywcą jest konsument, gdy rozliczenie następuje przez potrącenie albo gdy zapłata odbywa się gotówką lub kartą:
- faktura opiewa na kwotę równą 15 000 zł brutto lub niższą,
- rozliczenie następuje przez potrącenie wierzytelności z art. 498 Kodeksu cywilnego,
- transakcja wynika z umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym, a sprzedawcą był podmiot prywatny,
- nabywcą jest konsument, bo mechanizm obejmuje wyłącznie transakcje między podatnikami VAT,
- faktura nie zawiera kwoty podatku, bo pochodzi od podatnika zwolnionego z VAT,
- zapłata następuje gotówką, kartą lub w innej formie niż przelew w złotych,
- dokumentem jest faktura pro forma, która nie jest fakturą w rozumieniu ustawy o VAT.
MPP zał. 15 – jak sprawdzić, czy towar podlega podzielonej płatności?
Weryfikacja przebiega w czterech krokach – najpierw ustala się symbol PKWiU towaru lub usługi, następnie odszukuje właściwy blok pozycji, potem sprawdza, czy przy pozycji stoi oznaczenie „ex” zawężające jej zakres, a na końcu upewnia się, że ten sam wyrób nie występuje w innej pozycji. Przy paliwach, olejach opałowych i uprawnieniach do emisji krok pierwszy odpada, bo klasyfikacja PKWiU tych pozycji nie opisuje.
Dzielenie jednej dostawy na kilka faktur o wartości brutto poniżej 15 000 zł, żeby ominąć obowiązek MPP, jest traktowane jako unikanie opodatkowania. Organ podatkowy może uznać takie dokumenty za jedną transakcję, a wtedy do pozycji wrażliwych wraca obowiązek zapłaty w podzielonej płatności wraz z dodatkowym zobowiązaniem podatkowym.
Osobnej uwagi wymagają faktury w walucie obcej. Próg 15 000 zł stosuje się po przeliczeniu na złote według kursu przyjętego do rozliczenia podatku z danej faktury, natomiast sam split payment działa wyłącznie w złotych. Rozliczenie takiej faktury publikacje branżowe opisują rozbieżnie, dlatego przy pozycjach z załącznika nr 15 rozsądniej jest ustalić z kontrahentem fakturowanie w złotych. Pozycje budzące wątpliwość klasyfikacyjną rozstrzyga indywidualna interpretacja podatkowa.
Najczęściej zadawane pytania
Ile pozycji zawiera załącznik nr 15 do ustawy o VAT?
Załącznik obejmuje 150 pozycji – od 1 do 97 towary, od 98 do 144 usługi budowlane, a od 145 do 150 sprzedaż części.
Czy muszę zapłacić w MPP, jeśli na fakturze nie ma adnotacji?
Tak, jeżeli faktura przekracza 15 000 zł brutto i zawiera pozycję z załącznika nr 15. Adnotacja jest obowiązkiem sprzedawcy i jej brak nie zdejmuje obowiązku z kupującego.
Czy próg 15 000 zł dotyczy całej faktury czy tylko towaru z załącznika 15?
Próg odnosi się do wartości brutto całej faktury, a obowiązkowa zapłata obejmuje kwotę z pozycji wrażliwych.
Co oznacza skrót „ex” przy symbolu PKWiU w załączniku 15?
Zawęża pozycję wyłącznie do wyrobów wymienionych w jej opisie, a nie do całego grupowania PKWiU. Pozycja 9 obejmuje wyroby z tworzyw sztucznych, ale objęta jest z niej tylko folia typu stretch.
Czy usługi budowlane zawsze podlegają MPP?
Tylko wtedy, gdy faktura przekracza 15 000 zł brutto, a obie strony są podatnikami VAT. Same roboty z działów 41-43 PKWiU obowiązku nie tworzą.
Jaka sankcja grozi za zapłatę zwykłym przelewem zamiast MPP?
Dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 30% kwoty podatku z pozycji wrażliwych oraz utrata kosztu uzyskania przychodu w tej części. Przy jednoosobowej działalności grzywna sięga 720 stawek dziennych.